Historia parafii

Pierwotna nazwa miejscowości brzmiała: Vangrow lub Vengrow (ros. Uhrów). Pierwszy kościół pw. Wniebowzięcia NMP, św. Apostołów Piotra i Pawła oraz św. Andrzeja oraz św. Katarzyny został ufundowany w 1414 roku przez Piotra Pilika, syna Jana ze Skuł h. Rogala (zm. po 1435), zwanego Pilikowicem lub Pilikowiczem, marszałka księcia Siemowita IV (przed 1357-1426), podkomorzego zakroczymskiego (1390-1400) i wojewodę mazowieckiego (1402-1435). Świadkiem tego wydarzenia był ks. Grzegorz z Buczkowa Buczkowski (zm. ok. 1424), biskup włodzimierski (1400-1424), który zapewne dokonał jednocześnie erekcji parafii w Węgrowie, a także dziedzic dóbr w ziemi zakroczymskiej Scibor z Sochocina/Sąchocina (zm. po 1431), marszałek dworski (1427) i podkomorzy zakroczymski (1406-1431). Akt erekcji został oblatowany w 1649 roku w aktach Trybunału Lubelskiego. Parafia węgrowska została wydzielona z parafii liwskiej. W 1441 roku książę czerski i warszawski Bolesław IV (1421-1454) dokonał lokacji miasta, któremu nadał prawo chełmińskie (potwierdził je w 1650 roku król Jan Kazimierz). W 1451 dziedzic Węgrowa – Stanisław z Ołomuńca zapisał szkole węgrowskiej jedną włókę ziemi, a w 1454 roku powiększył beneficjum kościelne. Pierwszymi znanymi plebanami węgrowskimi byli: ks. Teofil (1472-1478) i ks. Wawrzyniec (1480-1481). W latach 1474-1496 dobra węgrowskie należały do syna wspomnianego Stanisława z Ołomuńca – Wawrzyńca Węgrowskiego (ros. Uhrowskiego). Około 1508 roku przeszły we władanie litewskiego rodu Kostewiczów h. Leliwa, z okazji ślubu jego córki Maryny Węgrowskiej (zm. ok. 1536) z Januszem Kostewiczem (zm. 1527), miecznikiem litewskim (1505-1508) i wojewodą podlaskim (1520-1527). Tenże Janusz Kostewicz w 1507 roku potwierdził i poszerzył wcześniejsze nadania kościołowi, a w 1509 roku zapisał plac pod budowę kościoła św. Barbary (fundacja przypuszczalnie nie doszła do skutku).

W 1545 roku dobra węgrowskie przeszły na własność rodziny Kiszków h. Dąbrowa z Ciechanowca, z racji ślubu (ok. 1552) Anny Radziwiłł (zm. 1600) ze Stanisławem Kiszką (zm. 01.11.1554), wojewodą witebskim (1544-1554). Anna Kiszczyna wywodziła się z tej linii książąt Radziwiłłów, którzy sprzyjali reformacji (arianom). W 1558 roku usunęła ona proboszcza węgrowskiego ks. Walentego Suchodolskiego, a kościół i beneficjum przekazała nowo powstałemu zborowi protestanckiemu. Tak więc w latach 1558-1630 kościół węgrowski stał się najpierw zborem ariańskim, a później kalwińskim (od ok. 1593). Na mocy umowy z 14 czerwca 1596 roku pomiędzy ks. Bernardem Maciejowskim (1548-1608), biskupem łuckim (1587-1600), a Elżbietą Ostrogską (ok. 1557-1599), wdową po arianinie Janie Kiszce (1547-1592), a od 1593 roku żoną Krzysztofa Mikołaja Radziwiłła „Pioruna” (1547-1603), wojewody wileńskiego (1584-1603) – kościół został zwrócony katolikom dopiero w 1630 roku.

Czytaj dalej